Ủy ban châu Âu (European Commission) đã chính thức yêu cầu Antigua & Barbuda chấm dứt Chương trình Quốc tịch thông qua Đầu tư (Citizenship by Investment Program – CIP) trước ngày 1/6/2028, đánh dấu bước đi cứng rắn nhất của Liên minh châu Âu đối với các chương trình quốc tịch đầu tư tại Caribe.
Thông tin được Văn phòng Thủ tướng Antigua & Barbuda công bố sau khi nhận được bức thư do Magnus Brunner, Ủy viên Liên minh châu Âu phụ trách Nội vụ và Di cư, ký ngày 25/6/2026 và gửi tới Thủ tướng Gaston Browne.
Động thái này ngay lập tức thu hút sự quan tâm của giới đầu tư quốc tế bởi Antigua & Barbuda là một trong năm quốc gia Caribe đang triển khai chương trình Citizenship by Investment (CBI) với quyền miễn thị thực tới nhiều quốc gia, bao gồm khối Schengen.
Vì sao EU yêu cầu Antigua & Barbuda chấm dứt chương trình CBI?
Theo phía Brussels, yêu cầu này được đưa ra dựa trên Cơ chế đình chỉ miễn thị thực (Visa Suspension Mechanism) đã được Liên minh châu Âu sửa đổi và chính thức có hiệu lực từ 30/12/2025.
Điểm đáng chú ý là theo quy định mới, chỉ riêng việc một quốc gia vận hành chương trình cấp quốc tịch thông qua đầu tư, bất kể chương trình đó được quản lý nghiêm ngặt hay hiệu quả đến đâu, đã trở thành một căn cứ độc lập để EU xem xét đình chỉ quyền miễn thị thực vào Khu vực Schengen.
Quan điểm này trước đó cũng đã được Ủy ban châu Âu nêu rõ trong Báo cáo lần thứ tám về Cơ chế đình chỉ miễn thị thực, công bố vào tháng 12/2025.
Antigua & Barbuda được gia hạn 24 tháng để chuyển đổi
Trong bức thư gửi Antigua & Barbuda, Ủy ban châu Âu đề xuất thời gian chuyển tiếp 24 tháng để quốc gia này từng bước chấm dứt chương trình.
Trong giai đoạn chuyển tiếp, Antigua & Barbuda phải thực hiện một số yêu cầu bắt buộc:
- Loại trừ hoàn toàn các cá nhân đang chịu các biện pháp trừng phạt của Liên minh châu Âu khỏi chương trình CBI.
- Tăng cường quy trình thẩm định (due diligence) đối với người nộp hồ sơ thuộc mọi quốc tịch.
- Các biện pháp tăng cường an ninh phải được áp dụng chậm nhất vào tháng 9/2026.
Ủy ban châu Âu cho biết sẽ đánh giá phản hồi của Antigua & Barbuda trong Báo cáo tiếp theo về Cơ chế đình chỉ miễn thị thực, dự kiến công bố vào tháng 12/2026.
Không chỉ Antigua & Barbuda, EU gửi thư tới cả 5 quốc gia Caribe có chương trình CBI
Theo thông cáo của Chính phủ Antigua & Barbuda, các bức thư tương tự cũng đã được gửi tới:
- Dominica
- Grenada
- Saint Kitts & Nevis
- Saint Lucia
Đây đều là những quốc gia đang vận hành chương trình Citizenship by Investment (CBI).
Tuy nhiên, tại thời điểm công bố thông tin, chưa có chính phủ nào trong bốn quốc gia trên chính thức xác nhận đã nhận được thư từ Ủy ban châu Âu.
Đáng chú ý, Saint Vincent và Grenadines – quốc gia đang có kế hoạch triển khai chương trình quốc tịch đầu tư trong năm 2026 – không nằm trong danh sách này. Điều đó cho thấy EU hiện chỉ tập trung vào các chương trình CBI đang hoạt động.
Antigua & Barbuda: “Sẽ không chịu áp lực phải đơn phương chấm dứt chương trình”
Thủ tướng Gaston Browne cho biết diễn biến này “không phải là điều bất ngờ”.
Trong bài phát biểu toàn quốc ngày 20/6/2026, ông tiết lộ Chính phủ đã được thông báo trước về việc EU sẽ gửi các bức thư này và đã bắt đầu tham vấn với các quốc gia Caribe khác.
Ông cũng cảnh báo Antigua & Barbuda có thể bị đình chỉ quyền miễn thị thực Schengen ngay trước cuối năm 2026 nếu các cuộc đàm phán không đạt kết quả.
Tuy nhiên, Chính phủ Antigua & Barbuda khẳng định lập trường rất rõ ràng.
Theo thông cáo, Chương trình Quốc tịch thông qua Đầu tư là một trong những nguồn thu ngoài thuế quan trọng nhất của quốc gia, đóng góp đáng kể cho:
- Xây dựng bệnh viện.
- Xây dựng trường học.
- Phát triển cơ sở hạ tầng.
- Khắc phục hậu quả thiên tai.
Thủ tướng Gaston Browne nhấn mạnh:
“Chúng tôi sẽ không chấp nhận bất kỳ áp lực nào buộc Antigua & Barbuda phải đơn phương chấm dứt chương trình nếu điều đó gây ra những tổn thất không thể khắc phục đối với nền kinh tế quốc gia và đời sống của người dân.”
Antigua & Barbuda vẫn cam kết hợp tác với EU
Dù giữ lập trường bảo vệ chương trình CBI, Chính phủ Antigua & Barbuda cho biết sẽ tiếp tục hợp tác với Liên minh châu Âu trên tinh thần thiện chí.
Các cam kết bao gồm:
- Tiếp tục loại trừ các cá nhân thuộc diện bị EU trừng phạt khỏi chương trình CBI.
- Tăng cường quy trình thẩm định đối với tất cả người nộp hồ sơ.
- Xem xét và triển khai đầy đủ các biện pháp bảo đảm an ninh bổ sung theo tiêu chuẩn của EU.
Chính phủ cũng hoan nghênh các cam kết hỗ trợ phát triển thông qua chương trình Global Gateway của EU.
Tuy nhiên, Antigua & Barbuda cho rằng các cam kết này chưa có giá trị tài chính cụ thể, chưa mang tính ràng buộc và chưa thể thay thế nguồn thu từ chương trình CBI.
Vì vậy, nước này sẽ tiếp tục đề nghị Brussels hỗ trợ một nguồn thu tương đương nếu yêu cầu chấm dứt chương trình được thực hiện.
Ngoài ra, Antigua & Barbuda khẳng định sẽ tiếp tục đối thoại với Ủy ban châu Âu dựa trên các nguyên tắc của Hiệp định Samoa, đồng thời sử dụng cả các kênh ngoại giao song phương và thông qua Tổ chức các quốc gia Đông Caribe (OECS) nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia.
Chuyên gia: Đây chưa phải dấu chấm hết của các chương trình quốc tịch đầu tư
Ông Patrick Peters, CEO của ClientReferrals, cho rằng những diễn biến mới chưa đồng nghĩa với việc các chương trình CBI sẽ chấm dứt.
Ông nhận định:
“Mặc dù thông tin về các bức thư của EU tạo ra những tiêu đề thu hút sự chú ý, nhưng theo quan điểm của chúng tôi, thực tế chưa có nhiều thay đổi.”
Theo ông Peters, trong nhiều năm qua EU đã liên tục cảnh báo sẽ hủy quyền miễn thị thực đối với năm quốc gia Caribe có chương trình CBI.
Việc lần này đưa ra thời hạn cụ thể chỉ là bước tiếp theo của quá trình đó.
Ông nhấn mạnh:
“Nếu EU thực sự muốn chấm dứt quyền miễn thị thực, họ hoàn toàn có thể làm điều đó ngay hôm nay. Nhưng họ đã không làm như vậy.”
Theo ông, việc dành thêm hai năm chuyển tiếp cho thấy Brussels vẫn để ngỏ khả năng tiếp tục đàm phán.
ETIAS có thể là giải pháp thay vì chấm dứt CBI?
Patrick Peters cho rằng ETIAS (Hệ thống Thông tin và Cấp phép Du lịch châu Âu) có thể trở thành lời giải cho những lo ngại về an ninh.
Ông dẫn chứng Canada là ví dụ điển hình.
Năm 2023, Canada đã khôi phục quyền miễn thị thực cho hàng chục nghìn công dân Antigua & Barbuda và Saint Kitts & Nevis nhờ hệ thống ETA, cho phép sàng lọc trước những người không đủ điều kiện nhập cảnh.
Theo ông Peters, ETIAS của EU có thể mang lại hiệu quả tương tự, và khoảng thời gian hai năm sẽ đủ để hệ thống này chứng minh khả năng vận hành trước khi EU đưa ra quyết định cuối cùng.
Theo chuyên gia, điều EU thực sự quan tâm không phải là xóa bỏ hoàn toàn CBI
Patrick Peters nhận định mục tiêu của Liên minh châu Âu không nhất thiết là chấm dứt hoàn toàn các chương trình quốc tịch đầu tư.
Điều EU mong muốn là các chương trình này phải:
- Được quản lý chặt chẽ và minh bạch.
- Có số lượng hồ sơ ở mức hợp lý.
- Áp dụng quy trình thẩm định (due diligence) nghiêm ngặt.
- Mang lại lợi ích kinh tế thực sự cho quốc gia triển khai.
Ông kết luận:
“Trong hai năm tới, những quốc gia có thể chứng minh được điều đó sẽ ở vị thế thuận lợi hơn so với những quốc gia không làm được.”
Từ báo cáo đến thời hạn chính thức chỉ trong 6 tháng
Sau khi đạt được thỏa thuận sơ bộ vào tháng 6/2025, Liên minh châu Âu đã chính thức thông qua việc sửa đổi Cơ chế đình chỉ miễn thị thực vào tháng 11/2025.
Theo quy định mới, các chương trình Investor Citizenship Schemes đã được bổ sung vào danh sách các căn cứ để EU có thể đình chỉ chế độ miễn thị thực đối với một quốc gia.
Trong Báo cáo lần thứ 8 về Cơ chế đình chỉ miễn thị thực, EU cũng khuyến nghị năm quốc gia Đông Caribe tăng cường quy trình thẩm định hồ sơ trong thời gian chờ chấm dứt các chương trình CBI.
Antigua & Barbuda đã vận động ngoại giao từ đầu năm 2026
Ngay từ nửa đầu năm 2026, Thủ tướng Gaston Browne đã tích cực phản đối quan điểm của EU.
Tại Kỳ họp đầu tiên của Đại hội đồng Nghị viện EU – Caribe diễn ra ở Antigua vào tháng 2/2026, ông bảo vệ các chương trình CBI của khu vực Caribe, cho rằng đây là công cụ phát triển kinh tế hợp pháp.
Ông cũng nhấn mạnh các chương trình này đã được cải thiện đáng kể với sự tư vấn trực tiếp từ EU, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ.
Không chỉ EU, Canada và Hoa Kỳ cũng gia tăng sức ép
Sức ép đối với các chương trình quốc tịch đầu tư không chỉ đến từ Liên minh châu Âu.
- Canada đã hủy quyền miễn thị thực đối với công dân Antigua & Barbuda từ năm 2017 do các quan ngại liên quan đến chương trình CBI.
- Hoa Kỳ cũng ban hành tuyên bố hạn chế một số loại thị thực đối với công dân Antigua & Barbuda từ tháng 1/2026. Sau các cuộc đàm phán, hai bên đạt được thỏa thuận cho phép những người đã được cấp thị thực Mỹ trước đó tiếp tục được nhập cảnh.
Tháng 9/2026 sẽ là bài kiểm tra đầu tiên
Nếu trước đây EU chỉ dừng lại ở các cảnh báo, thì nay đã có một mốc thời gian cụ thể là ngày 1/6/2028.
Tuy nhiên, cột mốc đáng chú ý hơn sẽ đến sớm vào tháng 9/2026, khi năm quốc gia Caribe phải hoàn tất các yêu cầu tăng cường thẩm định hồ sơ và các biện pháp an ninh tạm thời theo yêu cầu của EU.
Kết quả thực hiện những biện pháp này sẽ là một trong những căn cứ quan trọng để Ủy ban châu Âu đánh giá trong Báo cáo Cơ chế đình chỉ miễn thị thực dự kiến công bố vào tháng 12/2026.
Kết luận
Động thái mới của Liên minh châu Âu đánh dấu giai đoạn quan trọng đối với các chương trình quốc tịch thông qua đầu tư tại Caribe. Dù EU đã đưa ra thời hạn chấm dứt chương trình trước ngày 1/6/2028, quá trình này vẫn còn nhiều yếu tố có thể thay đổi thông qua đàm phán, việc triển khai các yêu cầu an ninh cũng như hiệu quả của hệ thống ETIAS trong thời gian tới.
Đối với nhà đầu tư quan tâm đến quốc tịch Caribe, đây là diễn biến cần được theo dõi sát sao, đặc biệt sau các mốc đánh giá vào tháng 9/2026 và tháng 12/2026, khi lập trường của EU có thể trở nên rõ ràng hơn.
